ХХ ҒАСЫРДЫҢ БАСЫНДАҒЫ ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ КОНСТИТУЦИОНАЛИЗМ ИДЕЯСЫНЫҢ БАСТАУЛАРЫ: ҮЗІЛГЕН ОЙ САМҒАУЫ

Аңдатпа

: Мақалада ХХ ғасырдың басындағы Қазақстандағы саяси - құқықтық, конституциялық -құқықтық идеялардың қалыптасу мәселелері қарастырылады. Автор 1905 – 1907 жылдардағы бірінші орыс буржуазиялық- демократиялық революциясынан кейінгі кезеңдегі қазақ қоғамын ың саяси - құқықтық санасының өсуін, патша өкіметінің саяси, сот -құқықтық, әкімшілік реформалары салдарынан қазақ халқының отарлық езгісінің күшеюін көрсететін тарихи құжаттарды қарастырады. Ақмола, Семей, Жетісу, Орал және Торғай облыстарын басқару туралы Е режеде (1891 ж. 25 наурыз) жергілікті әкімшілік тарапынан «...жеке адамның құқығы мен адамдық қадір - қасиет сезімін мүлде ескермеу» көрсетілді; әкiмшiлiк зорлық-зомбылық және «бұқаралықтың надандығын жасанды түрде қолдаған». Метрополияның барлық аймақтарын қамтыған революциялық қозғалыс толқыны Ресей империясының отаршыл түкпірлерін де айналып өтпеді. Қазақ өлкесі саяси партиялардың, мерзімді басылымдардың – алғашқы қазақ газеттерінің құрылуы жағынан саяси белсенділігіне тартылды. Қазақ қоғамының саяси өзіндік санасының өсуі қазақтардың Ресей императорына, комитет (кейінірек кеңес) төрағасына, ішкі істер министріне, жергілікті отаршыл билік органдарына жіберген алғашқы петицияларын, телеграммаларын дайындауға ықпал етті. Қарқаралы республикасы белгілі бір мерзімге құрылды. Сонымен бірге жергілікті отаршыл билік Ресей империясының жоғары органдарына есеп бере бастады.